Seafood from Norway | Sustainable Fisheries

ทำไมคนนอร์เวย์ถึงจริงจังกับการดูแลทะเล?

ชวนรู้จักวิธีจับปลา เลี้ยงแซลมอน และดูแลแหล่งอาหารให้มีกินไปอีกนาน

ลองนึกภาพประเทศที่ผู้คนเติบโตมากับทะเล บางบ้านออกเรือหาปลามาหลายรุ่น บางเมืองมีท่าเรือเป็นศูนย์กลางของชีวิต และอาหารทะเลก็อยู่บนโต๊ะอาหารแทบทุกวัน ประเทศที่เรากำลังพูดถึงก็คือนอร์เวย์ หนึ่งในประเทศที่มีชื่อเสียงเรื่องอาหารทะเล โดยเฉพาะแซลมอน ฟยอร์ดเทราต์ และนอร์วีเจียนซาบะ ที่มาจากน้ำทะเลที่เย็นและใสสะอาดที่หลายคนคุ้นเคย

สำหรับคนนอร์เวย์ ทะเลไม่ได้มีไว้แค่จับปลามากินหรือส่งขาย แต่ยังเป็นทั้งที่ทำงาน แหล่งรายได้ และส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมที่ส่งต่อกันมาหลายชั่วอายุคน การดูแลทะเลจึงเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับชีวิตของผู้คนโดยตรง เพราะถ้าวันหนึ่งปลาในทะเลลดจำนวนลงจนจับไม่ได้ คนที่ได้รับผลกระทบก็ไม่ใช่แค่ชาวประมง แต่รวมถึงชุมชนและธุรกิจที่เกี่ยวข้องอีกมากมาย นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมนอร์เวย์ถึงให้ความสำคัญกับการทำประมงอย่างยั่งยืน หรือพูดง่าย ๆ ก็คือ จับปลาอย่างไรให้ยังมีปลาเหลือในทะเล และคนรุ่นต่อไปยังมีโอกาสออกเรือหาปลาเหมือนทุกวันนี้

เคยเกือบไม่มีปลาให้จับ นอร์เวย์เลยต้องเปลี่ยนวิธีทำประมง

รู้ไหมว่านอร์เวย์เคยเจอปัญหาปลาในทะเลลดจำนวนลงอย่างหนักมาก่อน โดยเฉพาะปลาแฮร์ริงที่เผชิญวิกฤตตั้งแต่ช่วงปลายทศวรรษ 1960 และปลาค็อดในช่วงทศวรรษ 1980 ส่วนหนึ่งเป็นผลจากการจับปลามากเกินไป จนธรรมชาติไม่สามารถเพิ่มจำนวนปลาได้ทัน เหตุการณ์เหล่านี้กลายเป็นบทเรียนสำคัญที่ทำให้นอร์เวย์ต้องกลับมาคิดใหม่ว่าจะทำอย่างไรให้ยังจับปลาได้ โดยไม่ทำให้ปลาในทะเลลดจำนวนลงจนเกิดปัญหาซ้ำอีก

หนึ่งในวิธีที่นำมาใช้คือ Norwegian Model ระบบจัดการประมงที่มีทั้งกฎหมาย งานวิจัย การควบคุม และการตรวจสอบทำงานร่วมกัน ฟังดูจริงจัง แต่หลักการเข้าใจได้ไม่ยาก นั่นคือ ก่อนจะจับปลา ต้องรู้ก่อนว่าในทะเลมีปลาอยู่มากแค่ไหน และควรจับได้เท่าไร นักวิทยาศาสตร์จึงเข้ามามีบทบาทในการสำรวจจำนวนปลา ศึกษาการเติบโตและการขยายพันธุ์ ก่อนนำข้อมูลไปใช้กำหนดโควตาจับปลาในแต่ละปี เพื่อไม่ให้มีการนำปลาขึ้นจากทะเลมากเกินไป ดังนั้นการกำหนดโควตาจึงไม่ได้เป็นเพียงการจำกัดปริมาณการจับปลา แต่เป็นส่วนหนึ่งของการวางแผนใช้ทรัพยากร โดยอาศัยข้อมูลทางวิทยาศาสตร์มาประเมิน เพื่อทำให้เกิดการประมงที่สอดคล้องกับทรัพยากรในทะเล

นอกจากนี้ ยังมีกฎเกี่ยวกับพื้นที่และช่วงเวลาที่สามารถทำประมงได้ รวมถึงการเลือกใช้เครื่องมือให้เหมาะสม เพื่อลดโอกาสจับสัตว์น้ำที่ไม่ต้องการ หรือกระทบกับสิ่งมีชีวิตอื่นในทะเล พูดง่าย ๆ คือ การทำประมงไม่ได้แข่งกันว่าใครจับปลาได้มากที่สุด แต่ต้องคิดด้วยว่าจะจับอย่างไรให้ทะเลยังมีปลาเหลือสำหรับวันข้างหน้า

แล้วปลาแซลมอนที่เราเห็นในร้านอาหาร เขาเลี้ยงกันอย่างไร?

นอกจากปลาที่จับจากธรรมชาติแล้ว การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำก็เป็นอีกส่วนสำคัญของอุตสาหกรรมอาหารทะเลนอร์เวย์ ซึ่งแซลมอนก็เป็นหนึ่งในผลิตภัณฑ์หลักของประเทศ ซึ่งเริ่มพัฒนาการเพาะเลี้ยงเชิงพาณิชย์มาตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1970 จนกลายเป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมอาหารทะเลที่สำคัญของประเทศ แต่การเลี้ยงแซลมอนไม่ใช่แค่เอาปลาลงกระชังกลางทะเลแล้วรอให้โต เพราะระหว่างทางมีหลายอย่างที่ต้องดูแล ตั้งแต่อุณหภูมิน้ำ ปริมาณออกซิเจน อาหาร ไปจนถึงสุขภาพของปลาและสภาพแวดล้อมรอบฟาร์ม

ยิ่งเลี้ยงปลาในทะเล ก็ยิ่งต้องใส่ใจว่าสิ่งที่เกิดขึ้นในกระชังจะส่งผลกระทบต่อธรรมชาติรอบข้างอย่างไร ตัวอย่างหนึ่งคือการตรวจสอบสภาพพื้นทะเลใต้กระชัง เพราะระหว่างการเลี้ยงอาจมีเศษอาหารและของเสียสะสมอยู่ด้านล่าง ฟาร์มจึงต้องมีการติดตามผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และเมื่อจบรอบการเลี้ยงก็มีช่วงพักพื้นที่ก่อนเริ่มเลี้ยงปลารอบใหม่ เพื่อให้บริเวณนั้นมีเวลาฟื้นตัว

นอร์เวย์ยังมีกฎระเบียบและหน่วยงานรัฐคอยกำกับดูแลฟาร์ม รวมถึงการใช้ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์มาช่วยติดตามปัญหาต่าง ๆ การเลี้ยงปลาในทะเลยังมีความท้าทาย ทั้งเรื่องโรค เหาปลา และผลกระทบต่อปลาในธรรมชาติ จึงต้องมีการพัฒนาวิธีเลี้ยงและมาตรการดูแลกันต่อไป ทั้งหมดนี้ทำให้เห็นว่า เบื้องหลังแซลมอนหนึ่งชิ้นที่เราเห็นบนจาน มีรายละเอียดมากกว่าที่คิด ตั้งแต่การดูแลปลาในฟาร์มไปจนถึงการดูแลทะเลที่ปลาอาศัยอยู่

สำหรับคนนอร์เวย์ ทะเลไม่ใช่แค่ที่จับปลา แต่เป็นส่วนหนึ่งของชีวิต

ถ้าอยากเข้าใจว่าทำไมนอร์เวย์ถึงให้ความสำคัญกับทะเลมากขนาดนี้ อาจต้องลองมองออกไปนอกฟาร์มปลา แล้วไปทำความรู้จักผู้คนที่ใช้ชีวิตอยู่ริมชายฝั่งกันบ้าง หลายชุมชนในนอร์เวย์เติบโตมาพร้อมกับอาชีพประมง ความรู้เรื่องทิศทางลม กระแสน้ำ ฤดูกาล และแหล่งจับปลา เป็นสิ่งที่คนในพื้นที่เรียนรู้จากประสบการณ์และส่งต่อกันมาหลายรุ่น บางครอบครัวออกเรือหาปลา ขณะที่บางคนทำงานแปรรูปอาหารทะเลหรือประกอบอาชีพอื่นที่เกี่ยวข้อง ทะเลจึงไม่ได้เป็นแค่สถานที่ทำงาน แต่ยังมีส่วนกำหนดวิถีชีวิตของผู้คน ทั้งเรื่องอาหาร อาชีพ และความผูกพันกับบ้านเกิด

เรื่องราวเหล่านี้ยังถูกถ่ายทอดผ่านวิดีโอ The Story from the Sea ที่พาไปรู้จักชีวิตและวัฒนธรรมของผู้คนริมชายฝั่งนอร์เวย์ ทำให้เห็นอีกมุมหนึ่งของอุตสาหกรรมอาหารทะเลที่ไม่ได้มีแค่ปลา เรือ หรือโรงงาน แต่ยังมีผู้คนอยู่เบื้องหลัง เพราะสำหรับคนที่เติบโตมากับทะเล การดูแลให้ทะเลยังมีปลาจึงไม่ใช่แค่เรื่องสิ่งแวดล้อม แต่ยังหมายถึงการรักษาอาชีพและวิถีชีวิตที่พวกเขาคุ้นเคยให้ดำเนินต่อไปได้ด้วย

แซลมอนหนึ่งจาน มีเรื่องราวมากกว่าที่คิด

ครั้งต่อไปที่เห็นแซลมอน ฟยอร์ดเทราต์ หรือนอร์วีเจียนซาบะ จากนอร์เวย์อยู่บนโต๊ะอาหาร ลองนึกถึงเรื่องราวก่อนที่ปลาจะเดินทางมาถึงจานเราดูสักนิด เพราะเบื้องหลังอาหารทะเลหนึ่งมื้อไม่ได้มีแค่คนจับปลาและคนทำอาหาร แต่ยังมีนักวิทยาศาสตร์ที่คอยศึกษาจำนวนปลา คนดูแลฟาร์ม เจ้าหน้าที่ที่ตรวจสอบการทำประมง และชุมชนริมชายฝั่งที่มีชีวิตผูกพันกับทะเล

ทั้งหมดนี้คือเรื่องราวที่ Seafood from Norway อยากชวนให้เรารู้จัก ตั้งแต่วิธีจับปลา การเลี้ยงแซลมอน ไปจนถึงการดูแลทะเลให้ยังคงเป็นแหล่งอาหารของผู้คนต่อไปในอนาคต เพราะกว่าจะมาเป็นอาหารทะเลจานโปรดของเรา มีทั้งผู้คน ความรู้ และความใส่ใจอยู่เบื้องหลังไม่น้อยเลยทีเดียว และบางทีแซลมอนจานต่อไปอาจทำให้เรานึกถึงทะเลนอร์เวย์ขึ้นมามากกว่าแค่ความอร่อย